Edukacja finansowa dla każdego

Program wspierany przez:

Prawa finansowe dziecka

PRAWADZIECKACznF

Dominuje pogląd, że za finanse niepełnoletnich dzieci odpowiadają ich rodzice, co wymaga szerszego wyjaśnienia. Prawo bowiem stopniowo przenosi tę odpowiedzialność na dzieci, począwszy od wczesnego dzieciństwa. Dlatego istotna jest świadoma edukacja finansowa, już od najmłodszych lat, bo nic nie zastąpi wyniesionej z domu umiejętności oszczędzania, racjonalnego wydawania, czy rozsądnego postrzegania roli pieniądza w życiu człowieka.

Dziecko szybko i chętnie chłonie wiedzę finansową, początkowo przez podpatrywanie zachowań rodziców, ich nawyków zakupowych, rozmów o budżecie rodzinnym. Później naśladuje starszych przez zabawę w sklep, oszczędzanie w "śwince-skarbonce", czy dysponowanie kieszonkowym. Następną porcję wiedzy finansowej zdobywa w szkole, dawniej w ramach słynnej SKO, a dzisiaj w różnych programach przedsiębiorczości. Te jednak koncentrują się na technikach finansowych, podpowiadają, jak oszczędzać, korzystać z konta, płacić rachunki, używać karty płatniczej. Mniej mówią o granicach uprawnień i odpowiedzialności młodego człowieka w sferze finansów. Co mu wolno, jakie skutki prawne rodzą podjęte czynności? Te ogólne ramy znajdujemy w normach prawnych.

W polskim systemie prawnym każdy człowiek, bez względu na wiek, posiada taką samą zdolność prawną, również w dziedzinie finansów. Dziecko, tak jak osoba dorosła, ma pełne prawo nabywania i posiadania majątku, posiadania roszczeń finansowych, uzyskiwania dochodów, bycia podatnikiem, a nawet stroną w procesie sądowym. Jednak nie każdy może w równym stopniu kształtować swoje prawa, z powodu różnej zdolności do czynności prawnych. Ta ostatnia zależy od wieku i rośnie skokowo po osiąganiu kolejnych etapów dojrzałości.

Pierwszą cezurą czasową są 13-te urodziny, przed którymi dziecko nie posiada zdolności do czynności prawnych, a więc - co do zasady - nie może samodzielnie nabyć rzeczy, ani dysponować pieniędzmi bez udziału przedstawiciela ustawowego, najczęściej rodzica. Jednak ustawodawca nawet przed kilkuletnim człowiekiem uchyla lekko furtkę kompetencji finansowych, dając możliwość "uzdrowienia" (konwalidacji) podjętej przez niego nieważnej czynności. Staje się ona ważna po spełnieniu trzech warunków: umowa dotyczy drobnych bieżących spraw życia codziennego (tzw. umowa bagatelna), została dokonana i nie powoduje rażącego pokrzywdzenia dziecka. Ilustruje to przykład 6-latka, który wracając ze szkoły kupił sobie drożdżówkę, za którą ekspedientka pobrała od niego 20 zł, nie wydając reszty. Jest to niewątpliwie umowa bagatelna, została zrealizowana, ale jednak jest nieważna z powodu rażącego pokrzywdzenia małoletniego.

Znacznie szerszy zakres kompetencji finansowych uzyskuje dziecko po ukończeniu 13-go roku życia, kiedy nabywa tzw. ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Umowy zawierane przez taką osobę są - co do zasady - ważne, ale bezskuteczne do czasu ich potwierdzenia przez przedstawiciela ustawowego. Do chwili potwierdzenia umowa ma status tzw. bezskuteczności zawieszonej, czyli obowiązuje pomimo chwilowej niemożności wywołania skutków prawnych. Kontrahent nie może odstąpić od umowy z powodu ograniczonej zdolności małoletniego, chyba że wyznaczył jego przedstawicielowi ustawowemu termin na potwierdzenie umowy, którego ten nie dotrzymał.

Prawo przewiduje kilka wyjątków od powyższej zasady. Na przykład testament nie może być sporządzony przez osobę małoletnią, nawet z późniejszym potwierdzeniem przez opiekuna. Z drugiej strony, do ważnego dokonania niektórych czynności, osoby w wieku 13-18 lat mają pełną zdolność. Są to: umowy zawierane w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (np. zakup lodów), dysponowanie przedmiotami oddanymi małoletniemu do swobodnego użytku (np. rozporządzanie kieszonkowym), a także dysponowanie swoim zarobkiem.

Pełną zdolność do czynności prawnych człowiek nabywa po osiągnięciu pełnoletniości, czyli po ukończeniu 18-go roku życia, albo wcześniejszym zawarciu związku małżeńskiego. Od tej chwili w pełni autonomicznie podejmuje decyzje finansowe i ponosi za nie osobistą odpowiedzialność.

Ewa Kruk

(Fot. freeimages.com)

Ta witryna używa plików cookie, aby zapewnić użytkownikom maksymalny komfort przeglądania.
Aby dowiedzieć się więcej na temat cookies oraz w jaki sposób je wykorzystujemy, kliknij więcej informacji.