Edukacja finansowa dla każdego

Program wspierany przez:

Obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców

ALIMENTYRODZICOMCznF

Rodzina jako instytucja społeczna jest definiowana na różne sposoby, zależnie od przyjętego kontekstu definicji. W oczach prawnika jest ona stosunkiem cywilnoprawnym, powstającym z chwilą zawarcia związku małżeńskiego. Strony tego stosunku (członkowie rodziny) są powiązane licznymi węzłami, obejmującymi ich wzajemne prawa i obowiązki. Niewątpliwie należy do nich obowiązek alimentacyjny. W myśl przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego polega on na dostarczaniu swoim krewnym środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Ustawodawca nakłada ten obowiązek na: krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków między sobą, przysposabiających i przysposobionych. Zatem - wbrew powszechnemu przekonaniu - obciąża on także dzieci, a nie tylko ich rodziców.

Przepisy ustawy definiują konkretne okoliczności, w których dziecko powinno zacząć płacić świadczenia na rzecz swoich rodziców. Główną przesłanką jest znalezienie się rodziców w stanie niedostatku. Co oznacza to nieostre określenie? Według orzecznictwa Sądu Najwyższego jest to sytuacja, w której człowiek nie jest w stanie w pełni własnymi siłami, z własnych środków, zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb. Tak więc nie wypełnia znamion tej przesłanki samo pozostawanie w biedzie, musi ono wynikać z braku możliwości zdobycia środków na zaspokajanie własnych potrzeb - np. z powodu braku sił, braku pracy, stanu zdrowia, zaawansowanego wieku itp. Zwrot "usprawiedliwionych potrzeb" zazwyczaj wypełnia treścią sąd, badając sytuację konkretnego człowieka i jego koszty utrzymania.

 

Na czym polega obowiązek alimentacyjny wobec rodziców

Kolejnym koniecznym warunkiem zobowiązania dziecka do alimentacji rodziców, mającym również wpływ na wysokość świadczeń, są możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. Należy zwrócić uwagę na słowo "możliwości", a więc chodzi nie tylko o aktualne bieżące pobory uzyskiwane z pracy zawodowej, ale ogólny poziom dochodów, które zobowiązany byłby w stanie uzyskać, gdyby efektywnie wykorzystał swoje kompetencje, doświadczenie, podaż pracy. Uwzględnia się również posiadany przez niego majątek i dochody majątkowe, które zobowiązany czerpie, lub mógłby czerpać, gdyby np. wynajął posiadane, a niewykorzystywane nieruchomości. Ustawodawca pozostawił w tym względzie sądowi pewną dowolność decyzji, jako środek chroniący przed skutkami świadomych uników zobowiązanego poprzez np. celową utratę legalnej pracy, czy ukrywanie majątku.

 

Alimenty na rodziców a przepisy prawne

Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala ścisłą kolejność zobowiązań alimentacyjnych. Obowiązuje zasada, że zobowiązany w dalszej kolejności musi płacić alimenty dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy nie jest ona w stanie wypełniać swoich obowiązków. Wg tej hierarchii dzieci nabywają obowiązek alimentacji dopiero przy braku możliwości świadczenia przez współmałżonka uprawnionego rodzica. Z kolei w przypadku rodzeństwa zobligowanego do alimentacji rodziców, sąd może ustalić każdemu dziecku różną wysokość alimentów, zależną od ich statusu materialnego.

Co istotne, obowiązek alimentacyjny nie ulega przedawnieniu. Po trzech latach przedawniają się tylko roszczenia o konkretne świadczenia alimentacyjne, np. miesięczne raty. W razie zmiany tzw. usprawiedliwionych potrzeb rodzica, lub możliwości zarobkowych i majątkowych dziecka, każda ze stron może żądać zmiany orzeczenia o wysokości alimentów. Obowiązek alimentacyjny jest niezbywalny, tzn. nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego.

W uzasadnionych przypadkach prawo pozwala zobowiązanemu uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego. Jedynym tego uzasadnieniem może być żądanie alimentów stojące w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Ta klauzula jest przewidziana dla sytuacji skrajnych, w których rodzic żądający alimentów rażąco i długotrwale naruszał zasady współżycia w rodzinie. Bowiem zdarzają się przypadki, kiedy człowiek nagannie traktujący swoje dziecko, okazujący mu tylko lekceważenie, czy wręcz nienawiść,

przez lata uchylający się od łożenia na jego utrzymanie i wychowanie, za co sąd odbiera mu władzę rodzicielską, na starość przypomina sobie o dzieciach, upatrując w nich jedynie niezawodne źródło dochodów.

Podsumowując należy stwierdzić, że obowiązek alimentacyjny jest bardzo pożytecznym i pożądanym instrumentem prawnym, skutecznie rozwiązującym podstawowe problemy życiowe osoby, która nagle i bez własnej winy popada w niedostatek. Konstrukcja prawna tego środka pozwala sfinansować takiej osobie niezbędne potrzeby w zakresie wyżywienia, odzieży, mieszkania, czy leczenia, przez członków jej najbliższej rodziny i to w zakresie adekwatnym do ich sytuacji materialnej.

Najczęściej obowiązek alimentacji rodziców przez dzieci jest realizowany dobrowolnie, z poczucia moralnego obowiązku, bez odwoływania się do paragrafów i sądów. Jednak życie nie jest wolne od różnego rodzaju patologii, braku odpowiedzialności, czy zwykłych konfliktów rodzinnych i dla takich przypadków przewidziano omówione rozwiązania prawne.

Ewa Kruk

(Fot. freeimages.com)

Słowa kluczowe: zadłużenie

Ta witryna używa plików cookie, aby zapewnić użytkownikom maksymalny komfort przeglądania.
Aby dowiedzieć się więcej na temat cookies oraz w jaki sposób je wykorzystujemy, kliknij więcej informacji.